Przekopanie Wisły

MIKE

Taki sobie sielski obrazek, w okolicy każdego porciku rybackiego – ,,łodzie wypoczywające po pracowitym żywocie”. To znaczy – złom, nie nadający się już do niczego innego, jak na kryjówkę kotów albo na opał. Te – w Mikoszewie, prawobrzeżnej miejscowości przy ujściu głównego koryta Wisły. Stąd, na wschód, rozpoczyna się Pas Mierzei Wiślanej, 55 km aż do granicy z Rosją w Piaskach (Nowej Karczmie), mekka turystyczna z Krynicą Morską, jako niekoronowaną stolicą.

,,Łodzie na wodzie” – stare drewniane krypy, najczęściej już olaminowane, aby się nie rozpadły. Na dziobie napis rejestrowy, trzyliterowy skrót portu macierzystego i nr. Tak więc ,,JAN” oznacza, że łódź jest z Jantara, 4 km na wschód. Na burcie – wiązka chorągiewek do oznaczania sieci:

Gdzie to jest? Skąd się wzięło, kiedy i dlaczego?
To, co na mapce Pobrzeża Gdańskiego jest oznaczone jako ,,Martwa Wisła”, inaczej MOTŁAWA, było do r. 1895 głównym korytem naszej Królowej Rzek. Kręte, rozlane, utrudniało spływ przyborów wód i – co gorsza – lodów. Ich spiętrzenia były przyczyną szeregu katastrofalnych zalewów Żuław – wielkich powodzi i ogromnych strat. Dlatego parlament pruski w Berlinie, pod protektoratem Kaizera, uchwalił środki na olbrzymią jak na tamte czasy budowlę hydrotechniczną, w postaci przekopania koryta rzeki na wprost do morza. Przekopywanie nowego koryta, umacnianie brzegów i budowa śluz, odcinających Motławę oraz Szkarpawę, do Zalewu Wislanego, trwała kilka lat, aż do marca 1895. Na sygnał telegraficzny Kajzera z Berlina, gubernator Gdańska otwarł łopatą przelew wody wprost do Zatoki. Na tą atrakcję zjechały tłumy gdańszczan. Z małego strumyczka w 3 dni woda wypłukała 60-cio metrowej szerokości, nowe koryto i tak z każdym dniem więcej. Ostateczną szerokość nowego, 7-mio kilometrowego ujścia ustalono na 450 m i ujęto w kamienne nabrzeża, oraz 10-metrowej wysokości wały przeciwpowodziowe. Odtąd główne ujście nazywa się PRZEKOPEM WISŁY.
Z przystani rybackiej w Mikoszewie, do morza brzegiem rzeki, jest 4,5 km, przedniego spaceru, w atmosferze potęgi spływających wartko wód i dookolnej, dzikiej flory i fauny. To moja Błatnia…

Wisła niesie nie tylko wodę, również ogromne rumowisko piaskowe, osadzające się w okolicy ujścia, w korycie i poza nim. Od otwarcia przekopu brzeg poszedł w morze o ponad 1 km! A w zakolach za ujściem, zwłaszcza na prawym (wschodnim) brzegu, powstało słodkowodne jezioro, raj dla ptactwa wodnego, osiadłego i wędrownego, na szlaku przelotów północ-południe. To dziś ptasi rezerwat na skalę europejską, chroniony ekoterrorystycznym programem NATURA 2000 – spróbujcie coś tu wybudować, choćby budę dla psa. Podmokły teren zarośnięty lasem, więc unikany przez spacerowiczów, jest też ostoją zwierzyny płowej – saren, dzików, jeleni i podlejszej zwierzyny.

Prawy, spacerowy brzeg rzeki, ujęty w solidne kamienne nabrzeża i wydmowy las, dochodzący do samej wody. W czasie powodzi wszystko to ona zalewa, rozpływając się pomiędzy wałami, odległymi od siebie o ponad 1 km:

Bliżej ujścia i morza, betonowe umocnienia przybierają kształt pochyłych płaszczyzn, dla zapobieżenia uderzeniom fali morskiej, aby łatwiej się przelewała nie niszcząc. Akurat pora stawiania dryfujących sieci na łososia, zmierzającego z morza na tarło w górę rzeki. Dziś, w związku z przełowieniem, rybałka to zajęcie wymierające.

Samo ujście ujęto w dwie solidne betonowe ostrogi (,,główki”), ze świecącą w nocy na główce wschodniej stawą (małą latarnią morską), teraz już tylko dla rybaków, na ich płytko zanurzonych łodziach. Jeszcze w latach 70-tych wchodziłem tędy z morza jachtem ,,Szafir” z Elbląga, o zanurzeniu 1,95 m, ale obecne zapiaszczenie i ruchome ławice piasku w ujściu, bez nieustannego pogłębiania, wykluczają w praktyce jakikolwiek ruch wodny. Sprzyja to ptactwu. Za główką, po prawej, w cichym zakolu, spoczynek znajdują niesione Wisłą pnie drzew, czasem lodówki albo inne śmiecie:

Ta sama główka w sztormie z NW – północnego zachodu. Wiatr wtłacza wodę w ujście, jej poziom rośnie, fala przelewa się przez falochron. Smagana podmuchami, dzika kotłowanina, z pyłem wodnym, zapierającym dech:

Sztormy, zwłaszcza ze wschodu, atakujące plażę, potrafią powyrywać wieloletnią, silnie ukorzenioną roślinność. Rok temu zniknął pas drzew, szeroki na 5-8 m. Nie chciałbym tam być w tym czasie. Dość strachu się najadłem, robiąc te zdjęcia, gdy nieobliczalna fala zalała mnie raz do tzw. klejnotów. Pół metra wyżej i po mnie, pojechałbym z nią, w styczniu:

Sztormowy przybój huczy na plaży – kocham tą muzykę:

Sztormowy przybór wody zalewa ścieżki dojazdowe do plaży.

Bobry na rozlewisku nie próżnują, tworząc własne ,,stosunki wodne”:

Sztormy, zależnie od kierunku i siły, nie tylko zabierają, również nanoszą. Tu – setki ton martwej trawy morskiej, która, gnijąc w cieple, dostarcza smakowitych kąsków ptactwu. Aż do następnego sztormu, który to znów zabierze:

…i tylko okrągły rok, w nadbrzeżnym piasku i naniesionej trawie morskiej, grzebią patykami spacerowicze, w poszukiwaniu bursztynów…

Dodaj do:

Tag: Mike