Bajery na bojerach, czyli zimowy wiatr w żagle

Mike

Jeśli zimowy wiatr w żagle, to – w innym wariancie – bojer (nie mylić z bajerem). Czyli kadłub podobny do kajaka, maszt z żaglem i trzy płozy – sterowa z przodu i dwie nośne z tyłu, na długiej belce poprzecznej, tzw płozownicy (jak w popularnym typie DN). Do tego zamarznięta tafla i wiatr – razem pełny odlot!

Uruchamia się bojer popychając go biegiem z tyłu, po czym, jak już ,,załapie” wiatr, wskakując doń w pędzie. Sternik kładzie się w wąskim korycie kadłuba na plecach, zaledwie wystawiając głowę. Ujmuje ster i szot – linę regulującą ustawienie żagla.
Wtedy czas na rozpędzenie się, wybierając (ciągnąc) szot. Przy silniejszym wietrze bojer wypryskuje do przodu z przyśpieszeniem samochodu, jak mu nacisnąć na pedał gazu. W kilka sekund leci się już 60 – 70 km/godz lub szybciej! Bo bojer nie ,,jedzie” tylko leci. To robi wrażenie większe jak w samochodzie, gdy prawie się szoruje po lodzie czterema literami. Maksymalna zanotowana szybkość DN-a to 143 km/godz, nieźle, co? Leci się, płynnie przecinając ślady innych bojerów na lodzie, łagodnie zmieniając kierunek ruchu, brzegi jeziora szybko zmieniają położenie.

Cały ten miód bez spalin, warkotu i łysych troglodytów na drodze!

Wdycha się mroźny pęd przez kominiarkę, żeby policzki nie odpadły z zimna. Na głowie kask i obowiązkowo gogle, aby odłamki lodu spod przedniej płozy nie biły po oczach i pęd nie wyciskał łez, grożąc utratą orientacji.
Gdy lód jest gładki (wymarzony ,,black ice” – przeźroczyste szkło), ew. z niewielką warstwą śniegu lub szronu, to płozy, sunąc, wydają cichy syk, tak błogi dla ucha sternika…
Na lodzie nierównym, spękanym, z wypiętrzeniami od wiatru spychającego lód, albo na zamarzniętej chlapie pośniegowej, turkot i trzęsawka bywają niemiłosierne – starsi pamiętają może jazdę chłopskimi furmankami na żelaznych kołach po kocich łbach…

Uważać trzeba bardzo – na bojerze akcja biegnie żwawo. Przy szybkiej jeździe łatwo unosi się płoza nawietrzna (ta od strony, z której wieje wiatr) i jeśli to przegapić o ułamek sekundy, nie luzując nieco szota – wywrotka gotowa. Wtedy, na dużej szybkości, żadnego wariantu wykluczyć nie można. Od ,,nic mi nie jest mamo” do połamania bojera i sternika.
Nawet na największej tafli trzeba kiedyś zawrócić. Na regatach zwroty – ich moment i sposób – są elementem taktyki; można przez nie wiele zyskać lub stracić.
,,Zwracać się” na bojerze – i w ogóle pod żaglem – (czyli również przyjmować wiatr z drugiej strony) można ,,przez dziób” albo ,,przez rufę”. To znaczy, skręcać aby zawrócić – pod wiatr, albo z wiatrem. Pierwszy sposób jest bezpieczniejszy, bo przy zwrocie wytraca się szybkość, co jednak w regatach stanowi wadę. W zwrocie przez rufę, z wiatrem, szybkość rośnie błyskawicznie – i dla początkującego – przerażająco. Do tego siła odśrodkowa, dążąca do wyrzucenia sternika z bojera – trzeba się porządnie zaprzeć. Krytycznym momentem zwrotu jest przerzucenie żagla na drugą burtę – zawsze związane z szarpnięciem. Wykonane nieodpowiednio – podrywa płozę i nietrudno o wywrotkę, oraz wyrzucenie sternika z bojera jak z procy. To już teraz wiecie po co mu kask.
Zwroty na silnym wietrze wykonane zbyt gwałtownie grożą ,,korkociągiem” – zawirowaniem bojera jak młynek w nieopanowany sposób, co grozi awarią, jak przy wywrotce.
To mniej więcej tyle, co się dzieje NA lodzie.

Wiedzieć jednak trzeba też co robić (i zabezpieczyć się), gdy akcja przenosi się poniżej poziomu wody. Lód bowiem, zbyt cienki albo w czasie odwilży może się pod bojerem załamać. Lub też (częściej) natrafi się na nieoznaczone gałęziami oparzelisko – denne ciepłe źródło gdzie lód gorzej zamarza albo wcale, bądź lata się w pobliżu ujść cieków wodnych, z wodą cieplejszą jak w jeziorze i w podmywającym ruchu.
Nie wiem czy mi uwierzycie, ale gdy wpadnie się do wody, to o bojerze i jego ewentualnej stracie przestaje się myśleć. Po pierwszej chwili zdumienia (,,jak to, przecież tego miało nie być”) rączki zaczynają młócić, aby – zamiast wpłynąć pod lód – wygramolić się na niego. Lód zimny, śliski, załamujący się pod ciężarem nieboraka – sił starcza na 3 – 5 minut. A później może być tak, że (autentyczne) człowieka wmarzniętego w lód wyrąbuje się wraz z lodem, zwisając z helikoptera, i w postaci lodowej bryły odwozi na ląd, aby odtajał. Oczywiście nie do życia, niestety.
Jeśli wyleźć z takiej opresji się uda, trauma zostaje długo. Co nie znaczy rozbratu z bojerami, tyle że człowiek staje się ostrożniejszy, zaczyna myśleć.
Do wciągania się z wody na lód bojerowcy używają tzw. ,,pazurków”, nadzwyczaj skutecznych. Ja w ogóle na lód nie wchodzę bez nich – dwu szpikulców, zrobionych z zaostrzonych wkrętaków, połączonych sznurkiem, jak rękawiczki u małych dzieci. Cała inwestycja to 2 x 3,80 PLN = 7,60 – tyle może być warte ludzkie życie.
Do tego zawsze w bojerze 10-cio metrowa linka, by ją rzucić ratującemu aby pomógł wyleźć. O ile takowy w pobliżu jest – w w/w przypadku helikopterowym śmiałek (?) wypuścił się na rozległy Zalew Wiślany sam… Stąd żelazna zasada – cieszyć się bojerem zawsze minimum w tandemie!

Gdy o tych zasadach bezpieczeństwa instruowałem chłopaków z TVN Turbo, robiących reportaż o bojerach, miny im zrzedły. Ale szybko wrócili do równowagi i rozkoszowali się lataniem na DN-ie, gdy zaproponowałem, żeby zagrożenia i zabezpieczenia traktowali jak lotnik spadochron. Startując samolotem nikt nie zakłada, że spadnie ale i żaden lotnik bez spadochronu nie wsiada do samolotu. Mowa oczywiście o kategoriach samolotów, które tego wymagają.
fot. Mike Suchacz, Zalew Wiślany
grafika: cam

Dodaj do:

Tag: Mike