El cóndor pasa, czyli lecę, bo muszę

Niewiele ptaków z równą maestrią potrafi wykorzystać najmniejsze prądy powietrzne i - niemal bez poruszenia skrzydłami -  długo szybować nad polami, miastami, skalistym wybrzeżem lub górskimi szczytami. To jednak, co ludziom wydaje się piękne i romantyczne, dla kondorów wielkich jest sprawą życia i śmierci. Ich przodkowie, bliżej spokrewnieni z bocianami niż orłami, wybrali trudną dietę. Ponad 50 milionów lat temu zamiast zabijać, zaczęli żywić się świeżą padliną. Głodny kondor nie może ot tak, po prostu wyjść i zapolować. Musi czekać na okazję, przeszukiwać setki kilometrów. Ponieważ o padlinę trudno, podróż nie może pochłaniać cennej energii. A szybowanie to najtańszy sposób latania.

Cotabambas, leniwa wieś w Andach, budzi się do życia raz w roku. Zjeżdżają tu dziennikarze, ekipy telewizyjne i fotografowie, by obserwować obchody Dnia Niepodległości. 28 lipca 1821 roku Peru, po wiekach niewoli, wyzwoliło się spod panowania Hiszpanii. Peruwiański kondor pokonał hiszpańskiego byka a mieszkańcy Cotabambas traktują tę przenośnię dosłownie. Urządzają Krwawą Uroczystość, w której co roku święty ptak Inków poskramia byki sprowadzone do Ameryki Południowej przez konkwistadorów. Dwa tygodnie przed walką w góry wyruszają drużyny, których zadaniem jest schwytać najpotężniejsze zwierzę latające nad lądem - kondora wielkiego. To jeden z 7 gatunków kondorów, padlinożernych ptaków Nowego Świata, których odpowiednikiem w Starym Świecie są sępy. Rozpiętość skrzydeł kondora wielkiego przekracza 3 metry, a waga sięga 15 kg. Ma potężny dziób i szpony ale nie poluje - szuka świeżej padliny, w której zanurzy łysą głowę i napełni po brzegi żołądek, tak że ledwie będzie mógł się ruszyć. Żeby więc kondora złapać wystarczy wybrać odpowiednie miejsce i położyć tam przysmak i czekać.

Teraz tylko Bogowie Gór Apu, mogą przeciwstawić się próbom schwytania ich posłańca zwanego Apukuntur. Dlatego w skład każdej drużyny wchodzi brujo-szaman. W drogę zabierają starego konia, by go zabić zgodnie z rytuałem i poświęcić bogom Apu i Matce Ziemi - Panchamamie. Brujo rozpala ognisko i wrzuca doń ofiary - kukurydzę i inne ziarna, zioła, przyprawy. By osiągnąć porozumienie z duchami, szaman wypija alkohol, ale zawsze pierwsze łyki z butelki wylewa na ziemię, by przebłagać Panchamamę. Gdy ogień dogasa drużyna ukrywa się i czeka, czasem kilka dni. Bo kondory są inteligentne i ostrożne, niektóre dożywają siedemdziesiątki czasem nawet więcej i doświadczenie ostrzega je przed pochopnym lądowaniem, są też odporne na głód - mogą nie jeść ponad miesiąc. Zanim więc przysiądą koło poświęconego konia, przez kilka dni krążą i obserwują okolicę. Tylko kilkuletnie ptaki są tak naiwne, że dają się złapać. Kiedy już kondor zdecyduje się na lądowanie i zabierze do uczty, potrafi połknąć nawet 8 kg. czyli dwie trzecie swojej wagi. A z takim załadunkiem nie sposób wystartować, gdyby nie było drużyny z Cotabambas, kondor siedziałby przez kilka godzin i trawił. Ludzie jednak są i nagle gdy ptak ledwo się rusza wychodzą zza skał. Najedzony kondor w chwili zagrożenia zwraca pokarm, bierze rozbieg i chce uciec w powietrze ale… koń został położony w miejscu gdzie nie sposób się rozpędzić, nie ma kawałka pasa startowego, wokół wznoszą się wysokie górskie ściany, brak też powietrznych prądów. Ze zdobyczą otuloną delikatnie w poncho drużyna wraca do wioski.

El Cóndor Pasa

Yaw kuntur llaqtay urqupi tiyaq
maymantan qawamuwachkanki,
kuntur, kuntur
apayllaway llaqtanchikman, wasinchikman
chay chiri urqupi, kutiytan munani,
kuntur, kuntur.

Qusqu llaqtapin plaza-challanpin
suyaykamullaway,
Machu piqchupi Huayna piqchupi
purikunanchiqpaq.

O majestatyczny Kondorze, władco niebios,
zabierz mnie do domu, na szczyty Andów!
O Kondorze!
Pragnę znów powrócić w me rodzinne strony,
znów przebywać razem wśród mych braci Inków.
Tak tęsknię za nimi, o dumny Kondorze!

Czekajcie na mnie w Cuzco, na centralnym placu.
Może do Machu Picchu i Huayna Picchu powędrujemy już razem.

(ballada peruwiańska 1913 - oryginalny tekst w języku keczua)

Od tej chwili ptak jest jej najważniejszym gościem karmionym najdelikatniejszymi kawałkami mięsa i pojony najlepszymi trunkami. Kiedyś były to wysokoprocentowe napoje dziś biolodzy przekonali wieśniaków, że dla ptaka wódka jest zabójstwem, więc poją go piwem i lekkim winem. Kiedy przyjdzie czas, by dosiąść byka, oszołomiony alkoholem kondor zostaje przywiązany do jego grzbietu. Brama się otwiera i na arenę wpada potężne zwierzę z potężnym kondorem machającym skrzydłami tuż nad jego głową. Zwierzęta walczą, byk o to by kondor się wreszcie od niego odczepił a kondor o wolność. Wszystko trwa nie więcej niż kwadrans, kiedyś ptak miał wolny dziób i rozrywał skórę byka, lała się krew, byki umierały powoli z jej upływu. Dziś dba się, by żadnemu zwierzęciu nie stała się krzywda, szczególnie liczy się los kondora - jego śmierć to najgorsza wróżba na następny rok. Po powtórce z rytuału jeszcze jedną noc kondor pozostaje honorowym gościem wioski, by mógł nabrać sił. Wreszcie rankiem wszyscy zgromadzeni patrzą jak szykuje się do odlotu. Z przewiązaną na pamiątkę zwycięstwa kolorową wstążką na szyi, cały, zdrowy przy ogólnym aplauzie Apukuntur rozkłada skrzydła, bierze szybki rozbieg i wzlatuje w powietrze.
na podst.  “Dzikość serca” M. Nowakowska
fot. wikipedia