„Grzebiąc” w internecie trafiłem na stronę Cyfrowej Biblioteki Narodowej.

Znalazłem tam gazetkę „Z nad Narwi i z nad Bugu czyli co się u nas dzieje?: wydawnictwo humorystyczno-satyryczne z poważnym działem informacyjnym” : Dnia 25 Lipca 1906 roku

I oto przepisany tekst o Wyszkowie. Bardzo dobrze się go czyta. A co się zmieniło od tamtych czasów?

Zobaczmy…

Zobacz również:
- Ślady kultury materialnej czy?
- Dlaczego Wyszków nie zadziwia swoim pięknem?
- Resztki zabytkowego browaru po restauracji

fot. Wiesław Czapski były browar, Wyszków

WYSZKÓW

Starożytną tę osadę, dokumenty z r. 1203 już wymieniają jako własność biskupów Płockich, którzy posiadali tu swój dworzec i często w nim przemieszkiwali. W roku 1502 za staraniem biskupa Wincentego Przerębskiego osada otrzymała przywilej miejski i prawo chełmińskie. Zygmunt I pozwolił zbudować most na Bugu, a Zygmunt III w r. 1599 ustanowił cechy rzemieślnicze. Biskup Karol Ferdynand zbudował tu dla siebie wspaniały pałac, w którym przemieszkiwał do śmierci. Napad szwedów w 1655, a następnie zaraza morowa zniszczyła miasto.

W ostatnim dziesiątku lat Wyszków, dzięki przeprowadzeniu linji kolejowej – podniósł się nieco, ożywił, zabudował i dziś jest osadą, w której na 5000 mieszkańców 75 % stanowią żydzi. Posiada szkołę początkową, urząd gminny, pocztę, telegraf, stację kolei, lekarza i aptekę, własność p. D. Wastkowskiego.

Nieliczna garstka tutejszej inteligencji przed laty kilku założyła straż ogniową i wybudowała dom z salą balową i teatralną na piętrze, a z pomieszczeniem dla taboru i rekwizytów na dole. Prezes: Dr. T. Stępnicki. Naczelnik (inicjator) D. Wastkowski.

Z godniejszych uwagi zakładów przemysłowych – browar K. Szymońskiego, założony przez ś.p. Pawła, ojca obecnego właściciela. Produkcja roczna 75000 wiader. Zbyt w powiatach: Pułtuskim, Radzymińskim i Ostrowskim.

W potężnym klinie pomiędzy Wyszkowem, Serockiem, a Pułtuskiem nie brak pięknych i racjonalnie gospodarowanych majątków ziemskich. W pośród nich na pierwszem miejscu postawić bezwarunkowo należy Zatory, własność p.p. Leonji i Józefa Iżyckich, znanych w szerokich kołach towarzyskich kraju i Warszawy. Nabywszy Zatory przed laty kilkunastu, obecni ich właściciele pracą i umiejętnie stosowanym nakładem doprowadzili Zatory do stanu wysokiej kultury; piękne lasy, hodowla bydła i koni, eksploatacja torfu gospodarstwo rybne, wzorowa mleczarnia, zawodowa owczarnia, parowe młyny i gorzelnia – stanowią majątek ten jako wzór większej własności przemysłowo – rolniczej.

Liczba ogólna pracujących: urzędników administracji, oficjalistów, służby i najemników stałych dosięga poważnej cyfry kilkuset. Niektórzy pracują tu od dzieci, wielu od lat kilkunastu, a nie brak i tak zwanych z „drugim powrotem”.

Zatory znajdują się w odległości 20 wjorst od Wyszkowa, 14 od Serocka, a 10 od Pułtuska.

Wyszków łączy ze stolicą kraju, Warszawą, odnoga kolei Petersburskiej, biegnąc, od Tłuszcza do Czerwonego Boru. Wyjechawszy z Pragi Petersburskiej o godz. 5.23 po poł., stajemy o 7-ej w Wyszkowie. Ztąd zaś do Warszawy wyrusza pociąg o wpół do siódmej rano i przybywa do celu podróży o godz. 9.05. Jadącym śmiało polecić możemy bufet stacyjny w Wyszkowie, posiadający doskonałą herbatę, wyborowe wędliny własnego wyrobu, smaczne zakąski, różne gatunki trunków, a to wszystko po zupełnie przystępnych cenach.

Komunikację między Wyszkowem a Pułtuskiem utrzymują karetki pocztowe.

Jako wydawca „Z nad Narwi i znad Bugu” składam serdeczne podziękowanie tym wszystkim, którzy wyjaśnieniami swemi dopomogli mi do zebrania danych i informacyj do niniejszego wydawnictwa.

W. Karśnicki