Na poniższej tablicy – usytuowanej przed kościołem ewangelickim pod wezwaniem Jana Chrzciciela – pisze „Jedyne w Polsce południowej, wyraźne grodzisko średniowieczne z fosą obejmującą około 3 hektary.  Odkryto w nim chaty drewniano-ziemne, studnie cembrowane drewnem oraz doły do wytopu żelaza.” Wstyd przyznać co ja odkryłam – jest dosłownie na wyciągnięcie ręki…

Grodzisko pochodzące z XII-XIV wieku – usytuowane jest na krawędzi doliny potoku Starobielskiego na wysokości 340-350 m. n.p.m. Należy ono do typu grodzisk pierścieniowych, o kształcie niemal regularnego koła o średnicy 215 m, zajmującego powierzchnię 3,2 ha. Grodzisko otacza fragmentarycznie zachowana fosa (częściowo zasypana) i wał, który otaczał całe grodzisko, i który zachowany jest również fragmentarycznie w swojej wsch. i płd. części. W zach. części, po zewnętrznej stronie fosy widoczny jest jeszcze obecnie ślad drugiego wału zewnętrznego. Pierwotnie więc było ono otoczone dwoma koncentrycznymi wałami rozdzielonymi fosą. Dzisiaj przebieg drugiego wału (zewnętrznego) wyznaczają ulice Pod Grodziskiem oraz Wał Szwedzki. Dotychczasowe badania wykopaliskowe ujawniły, że w obrębie wałów istniała zabudowa w postaci chat o wymiarach ca 5,8 razy 3,5 metra,  grupująca się równolegle do wału wewn. w odległości ca 22 m. Chaty oddalone były od siebie o 10 m. Posiadały one konstrukcję szalunkową w formie dolnej i górnej ramy utworzonej przez 4 belki poziome (przyścienne), przybitych do narożnych pionowych słupów. Do tej konstrukcji mocowano pionowe deski tworzące strop. Ponadto pomiędzy linią zabudowy a wałem odkryto dwie cembrowane drewnem studnie (ca 1 razy 2 m). Obok jednej  z nich wiodła wewnętrzna brukowana otoczakami droga. Odkryto też doły do wytopu żelaza z miejscowych rud darniowych, w formie kolistych jam o śr. 1 metra, z rynnowatym, przydennym spustem płynnego żelaza.

Kościół pw. Jana Chrziciela:

Zarys historii Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Starym Bielsku – Kościół ewangelicki w Starym Bielsku został wybudowany na części zasypanej fosy grodziska słowiańskiego, pochodzącego z okresu średniowiecza. Początki chrześcijaństwa ludności zamieszkałej na terenie starobielskiego grodziska giną w mrokach historii. Wybudowanie kościoła w niedalekiej odległości od grodziska, najpierw drewnianego, a następnie murowanego pod wezwaniem św. Stanisława pozwalają wnioskować, że w XIII w. wiara w Jezusa Chrystusa zapuściła tu już dość mocno korzenie. W dobie reformacji prawda ewangelii Chrystusowej na nowo odkryta przez ks. dra Marcina Lutra, zawitała również pod strzechy starobielskiej ludności. Wtedy kościół św. Stanisława służył wyznawcom Chrystusowej ewangelii, a to aż do czasu kiedy został im komisarycznie odebrany dnia 16 kwietnia 1654 roku. Obecnie istniejąca Parafia Ewangelicka w Starym Bielsku powstała na początku XIX wieku na skutek podziału parafii Ewangelickiej w Bielsku. (…)

Tyle fragmentów z tablicy. Dalej tam raczej o bogatej historii parafii, a nas interesuje grodzisko. Wchodzimy w nie – na zdjęciach poniżej, jego zagospodarowana ćwiartka:

To widok zza fosy już wewnątrz samego grodziska.   Równie dobrze  jak z lotu ptaka,  jego zarys  widoczny jest z ziemi – pokazuje to film:

Przywilej z 1316 roku – Obywatele bielscy użytkowali 4 łany roli pod Bielskiem na wspólne pastwisko, posiadane z wolnego nadania w związku z lokacją Bielska na prawie miejskim i pół łanu roli, jaki kupili wraz z mieszkańcami Starego Bielska na przepęd bydła za gotówkę od ks. ciesz. Mieszka I i na dowód własności nie posiadali odpowiednich dokumentów. Przywileje i dokumenty wystawiała kancelaria książęca, było to źródło jej przychodów. Obywatele bielscy odsuwali ten wydatek na później, w końcu jednak musieli go ponieść, by zabezpieczyć sobie prawo własności tych nieruchomości.

Uczynili to w przywileju z 14.03.1316 r. Sprawa kupna pół łanu roli na przepęd bydła nie przedstawiała żadnej trudności, gdyż kupno dokonane było niedawno i było wielu świadków. Jeśli chodzi o wolne nadanie czterech łanów roli na wspólne pastwisko sprawa natrafiała na trudności. Kazimierz I zarządził zebranie wiarygodnych wiadomości i dopiero gdy udowodnione zostało dawne posiadanie 4 łanów przez obywateli bielskich Kazimierz I w przywileju stwierdza:

„…my na podstawie wiarygodnych wiadomości uznajemy, że nasi obywatele Bielska prawnie i dziedzicznie dzierżą i posiadają 4 łany roli na wspólne pastwisko położone przy mieście i pół łanu roli, który wraz ze Starymi Bielszczanami na powyższym pastwisku kupili na przepęd bydła albo wspólną drogę za gotówkę od naszego, kochanego ojca, na które to kupno i wspomniane, wolne nadanie łanów łaskawie się zgadzamy, dobrotliwie na to zezwalamy i chcemy, by wspomniane miasto nasze w pożytkach  wzrastało”.

Z treści przywileju Kazimierza I przyjąć należy jako pewne, że nadanie miastu prawa miejskiego nie zostało dokonane na początku XIV wieku. Gdyby bowiem tak było, nie zachodziłaby potrzeba zbierania wiarygodnych wiadomości, gdyż wszystkim byłoby wiadomo, że najwyżej kilka lat temu Bielsko otrzymało 4 łany na wspólne pastwisko. Osadzenie Bielska na prawie miejskim musiało odbyć się grubo wcześniej.

Jedni twierdzą, że za panowania Mieszka II ks. racib. opol. (1230-1246) i opierają ten pogląd na treści przywileju Kazimierza I z 14.03.1316 r. a zwłaszcza uderza ich okoliczność, iż w powyższym przywileju pominięto, kto dokonał nadania 4 łanów na wspólne pastwisko, co w potwierdzeniach istniejących praw w wiekach średnich było zwyczajem.

Przyjmuje się, iż skoro Kazimierz I swego ojca Mieszka I ani jego poprzednika Władysława I nie podał jako założyciela miasta Bielska musiał mieć po temu uzasadnione powody. Za Mieszka II ks. racibol. wypowiedzieli się: Anton Peter ” Nurgen und Schlosser in Herzogthum Schlesien”. Cieszyn 1879, dr. Frant. Slama Vlastenecke Putovani po Slezku Praga r. 1887.

Pogląd ten podziela również Jan Zahradnik autor pracy ” Zarys dziejów miasta Bielska” – 1936 Bielsko. Inni opierają się na historycznie udowodnionym wielkim ciągu osadników niemieckich po najeździe tatarskim na ziemie śląskie oraz na przeprowadzone liczne lokacje tych osadników po wsiach i miastach w czasie panowania Władysława I ks. op. w latach 1260-1270.

T. Bielski

Wracamy tą samą ulicą, którą przyszliśmy – Pod Grodziskiem, czyli zewnętrznym wałem grodziska:



fot. ewolny Bielsko-Biała